تشكيل‌دهندهء يك توده جرم بزرگ باشند . بنابراين ، در اين نظام مشهود بايد حركت‌هاى ديگر به‌ويژه در مورد حركت‌هاى سريع برخى سيّارات وجود داشته باشد كه قانون جاذبه از عهده تفسير و بيان آن‌ها ناتوان است . سرانجام ، اگر از ديدگاه تجربى بنگريم ، هم نظر ابن سينا و شعرانى ( در « ميل » ) و هم نظر نيوتون « در گرانش عمومى » دربارهء اجسام و اجرام را نمىتوان پايان پژوهش دانست ؛ چرا كه اسرار و قوانين فراوانى هنوز در جهان ماده كشف نشده و انسان ناگشوده‌هاى زيادى را فراروى خود دارد و مجهولات او رقم بزرگى را به خود اختصاص داده كه رازهاى گشوده در برابر آن‌ها اندكند . امّا اگر از ديدگاه تدبير حكيمانه‌اى كه بر سرتاسر اين جهان پرتو افكنده نگاه كنيم بايد به سخن نيوتون اذعان كرد كه يك دست الهى قدرتمند و حكيمى سيّارات و ساير اجرام فضايى را به گردش آورده و تدبير مىكند و همين است سخن حكيمانهء مرحوم فيض كاشانى به پيروى از حكيمان مسلمان به‌ويژه استاد فرزانه خويش صدر المتألهين قدّس سرّه كه گفت : « و الكلّ ما تستخدمه القوّة العقليّة المفارقة طاعة للّه تعالى » همه اين نيروها را يك نيروى مدبّر عقلى مجرّد به فرمان حق تعالى به استخدام درآورده است . « 1 » علّامه سيد محمد حسين طباطبايى ( 1281 - 1360 ش ) علّامه سيد محمد حسين طباطبايى ( قاضى تبريزى ) فقيه ، اصولى ، فيلسوف فرزانه ، حكيم متألّه ، عارف نامى و مفسر قرآن ، هيوى و رياضىدان ، اديب ، رجالى ، هندسه‌دان ، فرزند سيد محمّد در تبريز ديده به جهان گشود ، و در

--> ( 1 ) . فرزانه ناشناخته ، ص 28 و بعد ، نشر مؤسسه بوستان قم ، 1382 ش .